از چالش‌ها تا فرصت‌های کووید ۱۹ در صنایع معدنی


پریسا پورمجیدی- پایش معدن هوشمند

سال ۲۰۲۰ با تهدید سلامت جوامع آغاز شد و برای حفظ بقا خود به قرنطینه و رکود روی آورد. این مسئله منجر شد که بسیاری از صنایع به وادی تعطیلی‌ها قدم بگذارند و چرخه تولید نیز از حالت تعادل خود خارج شود. در این بین صنایع معدنی به‌عنوان رکن مهمی در زنجیره تامین متحمل افت تولید و ارزش سهام خود شدند. به‌طوری‌که کشورهای بزرگ تولیدکننده مواد معدنی نظیر امریکا بیشترین کاهش فعالیت معدنی در سه دهه اخیر را تجربه کردند. با این‌حال کرونا فرصت‌های دیگری همچون تسریع ورود فناوری‌ها را پیش‌روی صنایع معدنی قرار داد. در مقاله پیش‌رو مروری بر اثرهای تولیدی، اقتصادی و توسعه‌ای کرونا بر صنایع معدنی خواهیم داشت.

کرونا صنایع معدنی را نیز قرنطیه کرد

همه گیری ویروس کویید ۱۹[۱] موسوم به کرونا جهان را دچار شوکی بزرگی و بحرانی بی سابقه در حوزه انسانی و اقتصادی مواجه کرد. چرا که فراگیری این ویروس با توانایی تخریب معیشت افراد، مشاغل، صنایع و کل اقتصاد چالش­های بسیاری را برای اقتصاد کشورها به ارمغان آورده است. صنایع معدنی نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صنایع بدون شک عوارض این بیماری را در بازه‌های زمانی مختلف خواهد چشید. به‌گونه‌ای که تاکنون نیز افت ۰.۳ تا ۰.۷ درصدی تولید ناخالصی جهان در سال ۲۰۲۰ رقم خورده و بخشی از فعالیت‌های معدنی را به تعلیق کشانده است.

به گزارش بازار جهانی [۲]S&P، معادن آفریقا و قاره آمریکا سخت‌ترین ضربه را از این بیماری متحمل شدند، چرا که بیشترین تعداد عملیات تعلیقی را تجربه کردند. آفریقای جنوبی با داشتن ۷۰درصد پلاتینیوم، ۶۰درصد سنگ کروم و ۳۵درصد سنگ منگنز دنیا برای مقابله با این شیوع ۱۰۰ درصد معادن خود را به مدت ۲۱ روز تعطیل نمود. آمریکا نیز کمترین میزان فعالیت­های معدنی خود را در ۳۰ سال گذشته تجربه می­کند. ایتالیا هم معدن گورنو را تعطیل و دسترسی به ۳.۳ میلیون تن از ذخایرش را قطع کرد.

زنجیره تامین مواد اولیه جهانی در معرض خطر گسستگی قرار دارد

پیش‌بینی‌ها حاکی از این است که شیوع ویروس کرونا به این زودی فروکش نخواهد کرد و تا پایان سال ۲۰۲۰ ادامه خواهد داشت. بنابراین توجه به روند تغییرات اقتصادی ناشی از آسیب‌های این بیماری کشورهایی همچون  اقتصاد کشورهایی مثل آمریکا، چین، ژاپن، آلمان، انگلیس، فرانسه و ایتالیا به‌عنوان کشورهایی که تامین‌کنندگان اصلی زنجیره تولید جهان هستند بسیار حائز اهمیت است. چرا که ۶ درصد از عرضه و تقاضای جهانی در بخش(تولید ناخالص داخلی)، ۶۵ درصد از تولیدات و ۴۱ درصد از صادرات متعلق به این کشورهاست. بنابراین به‌دلیل وجود این سهم بالای مشارکت در زنجیره تامین، وجود مشکل در این کشورها به زنجیره تامین سایر کشورها نیز لطمه خواهد زد. آژانس رتبه بندی فیچ[۳] پیش­بینی کرده است که تولید ناخالص داخلی جهانی در سال جاری ۹.۱ درصد منعقد شود که این امر به کاهش تقاضای بسیاری از کالاها تبدیل خواهد شد. مشخص نبودن زمان پایان بحران کرونا و میزان گسترش آن سبب شده است که ارزیابی میزان خسارات اقتصادی به امری دشوار تبدیل شود. اگرچه بسیاری از کشورهای قدرتمند اقتصادی از برنامه ریزی برای رشد اقتصادی جا ماندند اما بنیه قدرتمند اقتصادی، نیاز اصلی خروج از بحران کروناست. کشورهای قدرتمند اقتصاد جهان همچون آمریکا، چین و آلمان از توان بیشتری برای مقابله با خسارات زمان کرونا و نیز پسا کرونا برخوردارند. کشورهای ضعیف­تر به لحاظ اقتصادی، در مقایسه با قدرت های اقتصادی جهان، با مشکلات بیشتری در زمینه مهار آثار مخرب بیماری و بازگشت به شرایط قبل از کرونا رو­به­رو هستند.

ارزش سهام صنایع معدنی در شیب نزولی است

نوسانات قیمت کالاها و اقتصاد مبهم جهانی ارزش سهام شرکت­های معدنی را دچار یک مارپیچ نزولی کرده است. به طوری که در ابتدای سال میلادی جاری ارزش بازار ۵۰ شرکت مطرح معدنی دنیا به مبلغ حدود ۲۵۰ میلیارد دلار افت کرده است. تأثیر اصلی در کاهش چشمگیر بخش تقاضا بوده است، زیرا تولید و ساخت و ساز، به طور گسترده ای در کره زمین متوقف شد. کاهش تقاضای یاد شده باعث افت چشمگیر قیمت انواع فلزها و مواد معدنی طی دو ماه مارس و آوریل شد و بین فلزها نیز آلومینیوم و مس سقوط سهمگین‌تری را تجربه کردند و با بسته شدن ۱۲ معدن پلاتین نیز،  تولید این ماده معدنی حدود ۳/۳ درصد کاهش یافته است. ۱۰۰ معدن تولید نقره نیز در حال حاضر تولید سالانه جهانی‌شان تحت تأثیر ویروس کرونا قرار گرفته است و روند کاهش تولید را می­پیمایند. مرکز مطالعات بین المللی مس پیش بینی کرد که تا پایان سال جاری میلادی تولید معادن مس جهان به دلیل شیوع ویروس کرونا ۳درصد کاهش می­یابد. بدین ترتیب ۹۵۰هزار تن از تولید فلز سرخ در سال جاری میلادی کاسته می­شو­د. اگرچه افزایش قیمت فلزات در چند ماه اخیر بخصوص طلا، بخش قابل توجهی از افت بازار سرمایه صنایع معدنی را جبران کرده است.

آینده ناشی از کرونا

در حالی که نمی‌­توان چگونگی اثر کووید ۱۹ بر صنایع معدنی را پیش ‌بینی کرد، اما آنچه که پیداست، ضرورت توجه این صنایع به پیکربندی و کسب آمادگی برای فعالیت در شرایط جدید است. چرا که معدنکاری به‌عنوان حلقه نخست زنجیره تولید قابل متوقف شدن نیست و بخش­های مهمی از زندگی روزمره نظیر نیروگاه­ها، تجهیزات پزشکی، حمل و نقل کالا و … متاثر از فعالیت معدنی است. در واقع می‌توان گفت که شیوع کرونا نحوه بهره‌ برداری از معادن را تغییر و استفاده از ماشین‌­های کنترل از راه دور را افزایش خواهد داد.

اگر بهتر بخواهیم بیان کنیم، بحران بیماری کرونا یک فرصت نابهنگام را برای مدیران صنایع معدنی به‌ارمغان آورد که بیش از پیش به‌سوی اتوماسیون و فناوری‌های دیجیتال قدم بردارند. البته باید خاطر نشان کرد که استخراج از راه دور موضوع جدیدی نیست و بیش از یک دهه است که پس از پروژه معدن آینده شرکت ریوتینتو در سال ۲۰۰۸ ورود تکنولوژی به معادن مطرح شده است. هم ‌اکنون نیز این ویروس به این راه‌یابی تکنولوژی سرعت بخشیده است. به عنوان مثال شرکت نرم افزاری پایش زمین ، Pinkmatter Solutions یک بستر مبتنی بر وب به نام FarEarth Change Monitor ایجاد کرده است که از تصاویر ماهواره ای برای نظارت بر عملیات معدن از راه دور استفاده می­کند. این نرم افزار با تکیه بر داده­های به دست آمده توسط عملیات ماهواره ای مشاهده زمین ، می­‌تواند محاسبات را به سرعت انجام دهد. با استفاده از اینترنت به این بستر می­توان دسترسی پیدا کرد و به هیچ نرم افزاری تخصصی احتیاج نداشت. این ابزار اجازه می­دهد تا کاربران بتوانند چند ضلعی ، خط یا نقطه مورد نظر خود را برای ترسیم اشیاء در زمان خاص و یا نمایش تغییرات در یک سری زمانی خاص به خود اختصاص دهند. یا  SiteConnect شرکت Flsmidth به مشتریان امکان می­‌دهد عملکرد و داده­های مربوط به تجهیزات خود را از طریق تلفن خود رصد کنند و سایر اطلاعات را بدون نیاز به حضور در سایت یا در اتاق کنترل، نظارت و بررسی نمایند.

در شرایط حاضر بسیاری از کنفرانس‌­ها به صورت مجازی میزبانی می­شوند، حراج­های آنلاین یا مراحل مناقصه را برگزار می­شود. در چنین شرایطی مدیران معدنی باید اصل مدیریت بحران را به کار برده و به چگونگی حفظ خدمات و فعالیت‌ها در شرایط بحرانی و نحوه تامین ایمنی آن‌ها توجه کنند. در کنار مسئله یاد شده نیز باید تلاش‌ها را برای  درک موقعیت مالی و چگونگی حفظ دوام مالی متمرکز سازند و بدانند که ارائه سرویس‌های مبتنی بر اتوماسیون و کنترل از راه دور باید ویژگی حداکثر میزان بهره‌وری مشتری و پایین‌ترین حد ممکن نیازمندی به تعمیر و نگهداری را داشته باشند.

منابع مطالعاتی:

۱-https://www.mining-technology.com/news/mining-majors-share-drop-coronavirus/

۲-https://www.miningglobal.com/operations/how-covid-19-impacting-mining-sector

۳-https://www.mckinsey.com/industries/metals-and-mining/our-insights/how-artificial-intelligence-can-improve-resilience-in-mineral-processing-during-uncertain-times

۴- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7161495/

۵-https://www.australianmining.com.au/news/mining-must-shift-to-automation-to-survive-coronavirus-expert-warns/


[۱] COVID-19

[۲] Standard and Poor’s Index

[۳] Fitch Ratings